www.czapla.cz

  • Full Screen
  • Wide Screen
  • Narrow Screen
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Błąd
  • XML Parsing Error at 1:2656. Error 9: Invalid character

S?owia?ski Gaudi

Email Drukuj PDF

Monumentalny ko?ció? przypominaj?cy statek, który wydaje si? by? budynkiem o wiele m?odszym. Tereny zamku na Hrad?anach, gdzie nie wyobra?amy sobie, by kiedykolwiek mog?y wygl?da? inaczej. Park Hv?zda, po którym spacerujemy, czasem nawet nie zauwa?aj?c zamku... Te niezwyk?e miejsca ??czy osoba wybitnego artysty, Josipa Ple?nika, pochodz?cego ze S?owenii, nazywanego nadwornym architektem prezydenta Masaryka.

Josip Ple?nik urodzi? si? 23 stycznia 1872 roku w Lublanie, która wówczas, podobnie jak Praga, nale?a?a do cesarstwa Austro-W?gier. Od dziecka jego pasj? by?o rysowanie, ale ojciec chcia?, aby Josip w przysz?o?ci przej?? po nim warsztat stolarski. Zmar? jednak niespodziewanie, a Josip by? jeszcze za m?ody na samodzielne prowadzenie stolarni, wi?c po?wi?ci? si? projektowaniu. Najpierw pracowa? w atelier profesora Leopolda Theyera w Grazu, pó?niej studiowa? na Akademii Sztuk Pi?knych w Wiedniu pod kierownictwem Ottona Wagnera oraz przez dwa lata przebywa? na stypendiach w Rzymie i w Pary?u, które wywar?y du?y wp?yw na jego twórczo??.

Po 1900 roku zaprojektowa? Dom Zacherla w Wiedniu – jeden z najwa?niejszych budynków w historii nowoczesnej architektury europejskiej, oraz kubistyczny, surowy ko?ció? na przedmie?ciu Ottakring. Obie te budowle nie spodoba?y si? jednak Austriakom: skromno?? i pow?ci?gliwo?? projektów sprzeciwia?a si? dekoracyjno?ci modnej wówczas secesji. Oszcz?dno?? w formie sta?a si? zreszt? charakterystyczn? cech? ca?ej twórczo?ci S?owe?ca.

140925_Slowianski-190140925_Slowianski-192140925_Slowianski-196

Josip Ple?nik zosta? w 1911 roku profesorem w praskiej Szkole Sztuki Stosowanej, a dziewi?? lat pó?niej otrzyma? tytu? profesora architektury na nowoutworzonym uniwersytecie w Lublanie. W tym samym czasie ówczesny prezydent ?wie?o powsta?ej Czechos?owacji, Tomįš Garrigue Masaryk, zaprosi? go do Pragi, aby zrekonstruowa? zamek na Hrad?anach. Prace podzielono na kilka etapów, trwaj?cych od 1920 do 1934 roku. Do najwa?niejszych zada? nale?a?o zaadaptowanie zamku na potrzeby siedziby g?owy pa?stwa, jak równie? rekonstrukcja przyleg?ych ogrodów i dziedzi?ców. Architekt zaprojektowa? na nowo siedemnastowieczny Ogród Rajski (Rajskį zahrada), umieszczaj?c w nim monumentalne schody, zapewne wzorowane na Schodach Hiszpa?skich, znajduj?cych si? – o, ironio – w Rzymie. W Ogrodzie na Wa?ach (Zahrada Na Valech) wyburzy? cz??? historycznych murów, by uzyska? lepszy widok na Prag?, ale zachowa? stare egzotyczne drzewa. Dziedzi?ce zamkowe przebudowa? tak, by by?y dost?pne dla zwiedzaj?cych. Zgodnie z oczekiwaniami prezydenta, stworzy? nowoczesne i funkcjonalne przestrzenie, umiej?tnie nawi?zuj?ce do klasycyzmu. Na polecenie Masaryka przeobrazi? równie? barokowy zamek Lįny pod Prag?, oficjaln? letni? rezydencj? prezydenta.

140925_Slowianski-203140925_Slowianski-204140925_Slowianski-245

Najwi?kszym i najbardziej rozpoznawalnym dzie?em Josipa Ple?nika w Pradze jest jednak ogromny, modernistyczny ko?ció? Naj?wi?tszego Serca Pana Jezusa (Nejsv?t?jšķho Srdce Pįn?), mieszcz?cy si? na nįm?stķ Ji?ķho z Pod?brad na Vinohradach. Zbudowany w latach 1928-1932 jest najwa?niejsz? dwudziestowieczn? budowl? sakraln? w Czechach. Architekt zainspirowany budowlami antycznymi wzorowa? si? na greckich ?wi?tyniach otoczonych kolumnami. Jednocze?nie sparafrazowa? Ark? Noego, w efekcie czego kszta?t bry?y przypomina wielki statek. Wysokie boczne ?ciany i masywna wie?a, zbudowana na ca?ej szeroko?ci ko?cio?a, symbolizuj? p?yn?cy ?aglowiec z rozwini?tymi ?aglami.

140925_Slowianski-4005140925_Slowianski-6154140925_Slowianski-590

Charakterystyczna szeroka wie?a w po?udniowoeuropejskim stylu zako?czona jest trzymetrow? miedzian? kul? z czterometrowym krzy?em na szczycie. Si?ga czterdziestu dwóch metrów. W jej centralnym miejscu znajduje si? wielkie, okr?g?e okno. Pierwotnie przepuszcza?o ?wiat?o dzienne do ?wi?tyni, a pó?niej zamontowano na nim zegar o ?rednicy 7,6 metra. Trzy czwarte wysoko?ci fasady pokryto glazurowanymi ceg?ami przeplatanymi ze sztucznymi pustakami. To rozwi?zanie ma przywo?ywa? skojarzenie szkar?atnego p?aszcza ozdobionego gronostajem.

Równie niezwyk?e jest wn?trze ko?cio?a, w du?ej mierze powsta?e ju? po konsekracji. ?wi?tyni? wzniesiono na planie prostok?ta o wymiarach 38x26 metrów. Drewniany kasetonowy strop, wysoko?ci 14 metrów, ma sprawia? wra?enie znalezienia si? na pok?adzie ?aglowca. Przypomina wielk? sal?; nie ma w nim naw, ani kaplic. Zbudowane z surowych cegie? ?ciany ozdobiono równomiernie rozmieszczonymi niewielkimi z?otymi krzy?ami. Wzrok przykuwa monumentalny marmurowy o?tarz, nad którym zawieszono poz?acan?, trzymetrow? figur? Chrystusa w symbolicznym sercu. Obok znajduj? si? nieco mniejsze, wykonane z lipowego drewna rze?by sze?ciu czeskich patronów, d?uta Damiįna Pešana: ?w. Jan Nepomucen, Agnieszka, Wojciech, Wac?aw,. Ludmi?a i Prokop. Kolorowe witra?e z motywem Naj?wi?tszego Serca zaprojektowa? Karel Svolinskż, a organy powsta?y w kutnohorskiej firmie Mölzer. Co ciekawe, w podziemiu Ple?nik stworzy? kaplic? o sklepieniu kolebkowym.

140925_Slowianski-576140925_Slowianski-578140925_Slowianski-593

Ko?ció? powsta? jako odpowied? wobec rosn?cego zapotrzebowania na now?, du?? ?wi?tyni?. Szybko rozwijaj?cej si? dzielnicy Vinohrady nie wystarcza? ko?ció? ?w. Ludmi?y na Nįm?stķ Mķru, wi?c w?adze miejskie przekaza?y teren pod kolejn? budowl?. Rozpisany w 1919 roku konkurs wygra? w?a?nie projekt s?owe?skiego architekta. Kamie? w?gielny wmurowano 28 pa?dziernika 1928 roku, dok?adnie w dziesi?t? rocznic? powstania Republiki Czechos?owackiej. W cztery lata na placu Ji?ķho z Pod?brad wyros?a monumentalna, modernistyczna bry?a. W maju 1932 roku praski kardyna?, Karel Kašpar, konsekrowa? ko?ció? oraz po?wi?ci? sze?? dzwonów, odlanych w brne?skiej ludwisarni Rudolfa Manouška. W czasie okupacji niemieckiej pi?? z nich zosta?o zdemontowanych i przetopionych na bro?. Pozostawiono tylko jeden, najmniejszy. W 1992 roku na wie?? zosta?y zawieszone dwa dzwony. W 2010 roku ko?ció? Naj?wi?tszego Serca Pana Jezusa wpisano na list? zabytków.

Poza zamkiem i ko?cio?em, Ple?nik zaznaczy? swoj? obecno?? w Pradze jeszcze w dwóch innych miejscach. Wcze?niej, w latach 1913-1914, czyli po wielkiej asanacji (wyburzeniu du?ej cz??ci Starego Miasta i Josefova), wraz z Ladislavem Sk?ivįnkiem zaprojektowa? budynek mieszkalny na rogu ulic Žateckiej i Platné?skiej. Mo?emy go ogl?da? do dzi?. S?oweniec stworzy? tylko fronton budowli, wi?c na elewacji – jako architekta – umieszczono jedynie nazwisko Sk?ivįnka.

140925_Slowianski-939140925_Slowianski-987

Nast?pnym przedsi?wzi?ciem Ple?nika by?o opracowanie projektu rekonstrukcji XVI-wiecznego rezerwatu i willi Gwiazda (Letohrįdek Hv?zda). W 1558 roku w parku na pó?nocy Pragi wybudowano z polecenia arcyksi?cia Ferdynanda II Tyrolskiego ma?y zameczek na planie sze?cioramiennej gwiazdy. Od niego wzi?? nazw? ca?y przyleg?y teren. Odbywa?y si? tutaj konkursy strzeleckie i polowania. W XVIII i XIX wieku willa s?u?y?a jako sk?ad prochu strzelniczego. Zaprojektowane przez S?owe?ca zmiany realizowa? znany czeski architekt, Pavel Janįk, w latach 50. XX wieku.

W 1934 roku, w wyniku sporów z niektórymi praskimi projektantami, Josip Ple?nik wróci? do Lublany, aby pomóc w odbudowie miasta zniszczonego przez trz?sienie ziemi. W Pradze ju? nigdy si? nie pojawi?. Zmar? w swym rodzinnym mie?cie 7 stycznia 1957 roku.

Cz?sto okre?la si? go mianem „s?owia?ski Gaudi”. ?y? na styku kultur roma?skiej i germa?skiej oraz na tradycji s?owia?skiej i antycznej. Dzi? owoce tego mi?dzykulturowego dialogu mo?emy podziwia? w stolicy Czech.